Trokanterik bursit nedir?

Bursa, kemik ile tendon veya diğer yumuşak dokular arasında sürtünmeyi azaltmaya yardımcı olan ince sıvı kesesidir.

Kalçanın dış tarafında femurun büyük trokanter adı verilen çıkıntılı bölgesinin çevresinde birden fazla bursa bulunur.

Bu yapılardan özellikle yüzeyel trokanterik bursanın tahriş olması kalça dış yanında ağrıya katkıda bulunabilir.

Ancak aynı bölgede gluteal tendonlar da bulunduğu için yalnızca bursaya odaklanmak çoğu hastada yeterli değildir.

Bu nedenle trokanterik bursit tanısı, kalçanın dış yanındaki farklı yumuşak doku problemlerini birlikte değerlendirmeyi gerektirir.

Büyük trokanterik ağrı sendromu nedir?

Büyük trokanterik ağrı sendromu, kalçanın dış bölümündeki ağrının trokanterik bursa, gluteal tendonlar ve çevredeki yumuşak dokularla ilişkili olduğu daha geniş bir klinik tanımdır.

Birçok hastada gluteus medius veya gluteus minimus tendonlarında tendinopati bulunabilir.

Bazı hastalarda tendon hasarı ile bursit birlikte görülür.

Bu nedenle görüntülemede yalnızca bursa içerisinde sıvı görülmesi veya yalnızca tendon değişikliği saptanması hastanın bütün şikâyetlerini açıklamayabilir.

Tedavinin temel amacı ağrıya katkıda bulunan mekanik ve yumuşak doku faktörlerini birlikte ele almaktır.

Trokanterik bursit neden oluşur?

Tekrarlayan yüklenmeler önemli nedenlerden biridir.

Uzun yürüyüşler, koşu, yokuş ve merdiven aktiviteleri gluteal tendonların trokanter üzerindeki yükünü artırabilir.

Kalçanın dış tarafı üzerine düşme veya doğrudan darbe sonrasında da bursada irritasyon gelişebilir.

Uzun süre aynı taraf üzerine yatmak şikâyetleri artırabilir.

Kalça çevresi kas zayıflığı, yürüme mekaniğindeki değişiklikler ve bazı bel veya diz problemleri de bölgedeki yük dağılımını etkileyebilir.

Her hastada tek bir neden bulunması gerekmez.

Kimlerde daha sık görülür?

Orta ve ileri yaş grubunda daha sık görülebilir.

Kadınlarda daha yaygın bildirilen bir problemdir.

Koşucular ve tekrarlayan kalça yüklenmesi bulunan kişilerde ortaya çıkabilir.

Kalça abdüktör kaslarında zayıflık veya gluteal tendonlarda dejenerasyon bulunan hastalarda risk artabilir.

Bel hastalıkları, diz kireçlenmesi veya bacak uzunluk farkı gibi durumlar yürüme düzenini değiştirerek kalçanın dış tarafına binen yükü etkileyebilir.

Ancak bu faktörlerin bulunması mutlaka trokanterik bursit gelişeceği anlamına gelmez.

Trokanterik bursitin belirtileri nelerdir?

En tipik belirti kalçanın dış tarafında hissedilen ağrıdır.

Hasta çoğu zaman büyük trokanter bölgesini eliyle gösterebilir.

Ağrı uyluğun dış tarafına doğru yayılabilir ancak genellikle dizin çok altına kadar ilerlemez.

Etkilenen taraf üzerine yatmak önemli ölçüde rahatsızlık verebilir.

Merdiven çıkmak, uzun yürümek, koşmak veya tek ayak üzerinde durmak ağrıyı artırabilir.

Bazı hastalarda uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkarken de dış kalça ağrısı hissedilebilir.

Gece ağrısı neden olur?

Etkilenen kalçanın üzerine yatıldığında büyük trokanter çevresindeki bursa ve gluteal tendonlar doğrudan basıya maruz kalabilir.

Bu nedenle gece ağrısı sık görülen şikâyetlerden biridir.

Hasta ağrılı tarafın üzerine yatamadığını ve uyku sırasında sürekli pozisyon değiştirdiğini tarif edebilir.

Karşı taraf üzerine yatarken dizler arasına yastık yerleştirilmesi bazı hastalarda kalça üzerindeki gerilimi azaltabilir.

Ancak uzun süren gece ağrısında yalnızca bursit değil, kalça eklemi ve bel kaynaklı diğer nedenlerin de değerlendirilmesi önemlidir.

Gluteus medius ve minimus tendonları neden önemlidir?

Gluteus medius ve gluteus minimus kasları kalçanın yan tarafında bulunur.

Bu kasların tendonları büyük trokanter çevresine yapışır.

Yürüme sırasında pelvisin dengede tutulmasında önemli görev üstlenirler.

Tendonlarda dejenerasyon veya yırtık geliştiğinde kalçanın dış tarafında ağrı ortaya çıkabilir.

Belirgin tendon yetmezliğinde tek ayak üzerinde dururken pelvisin karşı tarafa düşmesi veya yürüyüşte aksama görülebilir.

Bu nedenle trokanterik bursit şikâyetlerinde gluteal tendonların durumu da değerlendirilmelidir.

Trokanterik bursit kalça kireçlenmesiyle aynı mıdır?

Hayır.

Trokanterik bursitte ağrı daha çok kalçanın dış bölümünde hissedilir.

Kalça kireçlenmesinde ise ağrı sıklıkla kasık bölgesinde ve kalçanın ön tarafında belirgindir.

Kireçlenmede kalça eklemi hareketlerinde özellikle iç rotasyon kısıtlanabilir.

Trokanterik bursitte eklem hareketleri çoğunlukla daha iyi korunur ancak belirli hareketlerde dış tarafta ağrı oluşabilir.

İki problem aynı hastada birlikte de bulunabilir.

Bu nedenle ağrının yerinin ve fizik muayene bulgularının doğru değerlendirilmesi önemlidir.

Bel fıtığı veya siyatik ile karışabilir mi?

Evet.

Bel kaynaklı sinir problemleri kalçanın dış tarafına ve bacağa yayılan ağrı oluşturabilir.

Sinir kaynaklı ağrıya uyuşma, karıncalanma veya elektriklenme hissi eşlik edebilir.

Trokanterik ağrı sendromunda ise büyük trokanter üzerine bastırıldığında lokal hassasiyet daha belirgindir.

Bununla birlikte bazı hastalarda bel problemi ve trokanterik ağrı aynı anda bulunabilir.

Bu nedenle yalnızca ağrının bulunduğu bölgeye bakılarak kesin tanı konulmamalıdır.

Trokanterik bursit nasıl teşhis edilir?

Tanı çoğunlukla hastanın şikâyetleri ve fizik muayene ile konur.

Büyük trokanter üzerinde belirgin hassasiyet bulunabilir.

Tek ayak durma, kalçayı yana açma veya belirli dirençli hareketler ağrıyı artırabilir.

Kalça eklemi hareketleri ve bel bölgesi de değerlendirilir.

Röntgen bursayı doğrudan göstermez ancak kalça kireçlenmesi, kemik yapısı veya başka problemleri değerlendirmek için kullanılabilir.

Ultrasonografi ve manyetik rezonans görüntüleme, gluteal tendonlar ve bursa yapılarının incelenmesinde yararlı olabilir.

MR her hastada gerekli midir?

Hayır.

Tipik klinik bulguları olan birçok hastada ilk aşamada MR gerekmeyebilir.

Uygun tedaviye rağmen devam eden ağrı, belirgin kas güçsüzlüğü veya gluteal tendon yırtığından şüphelenilmesi halinde ileri görüntüleme değerlendirilebilir.

MR, tendon dejenerasyonu, kısmi veya tam yırtıklar ve bursa çevresindeki değişiklikleri gösterebilir.

Ancak görüntülemede bursada sıvı veya tendon dejenerasyonu görülmesi tek başına hastanın ağrısının kesin kaynağını belirlemez.

Trokanterik bursit ameliyatsız tedavi edilebilir mi?

Evet.

Hastaların büyük bölümünde cerrahi dışı tedavi uygulanır.

Ağrıyı artıran uzun yürüyüş, yokuş, merdiven veya yan yatma gibi aktiviteler geçici olarak düzenlenebilir.

Doktorun uygun gördüğü ağrı kesici veya antiinflamatuvar ilaçlar kullanılabilir.

Fizik tedavi ve düzenli egzersiz tedavinin önemli parçalarındandır.

Özellikle kalça abdüktör kaslarının ve gövde kontrolünün geliştirilmesi hedeflenir.

Tedavi çoğu zaman birkaç günlük değil, düzenli ve aşamalı bir rehabilitasyon süreci gerektirir.

Fizik tedavide hangi egzersizler önemlidir?

Tedavide gluteus medius ve minimus kaslarının kontrollü şekilde güçlendirilmesi önemlidir.

Kalça çevresi kasların dayanıklılığı artırılarak yürüme sırasında trokanter bölgesine binen yükün daha dengeli dağılması hedeflenir.

Gövde ve pelvis kontrolüne yönelik egzersizler de programa eklenebilir.

Egzersizlerin çok hızlı ve yüksek yükle başlanması şikâyetleri artırabilir.

Bu nedenle yüklenme hastanın ağrı düzeyine göre kademeli olarak artırılmalıdır.

Her hastaya aynı egzersiz programının uygulanması uygun olmayabilir.

Kortizon enjeksiyonu yapılabilir mi?

Belirgin ağrısı bulunan bazı hastalarda trokanterik bursa çevresine kortikosteroid enjeksiyonu uygulanabilir.

Enjeksiyon kısa dönemde ağrının azaltılmasına yardımcı olabilir.

Ultrason eşliğinde yapılması ilacın hedeflenen bölgeye daha kontrollü uygulanmasını sağlayabilir.

Ancak enjeksiyon gluteal tendon zayıflığını veya altta yatan biyomekanik problemi tek başına düzeltmez.

Tekrarlayan ve kontrolsüz kortizon uygulamalarının tendon dokusu üzerindeki olası etkileri nedeniyle dikkatli olunmalıdır.

PRP gibi enjeksiyonlar kullanılabilir mi?

Gluteal tendinopati bulunan bazı hastalarda PRP gibi biyolojik enjeksiyonlar değerlendirilebilir.

Bu yöntemlerin kullanım alanı özellikle kronik tendon problemleridir.

Ancak her trokanterik ağrı hastasında gerekli değildir.

Tedavinin etkinliği hastanın tendon hasarı, süresi ve eşlik eden diğer problemlere göre değişebilir.

Enjeksiyon tedavileri egzersiz ve yük yönetiminin yerine geçen yöntemler olarak değerlendirilmemelidir.

Trokanterik bursit ne kadar sürede geçer?

İyileşme süresi hastadan hastaya değişir.

Yeni başlayan hafif şikâyetler birkaç hafta içerisinde azalabilir.

Kronik gluteal tendinopati eşlik eden hastalarda iyileşme daha uzun sürebilir.

Egzersiz tedavisinin etkisinin ortaya çıkması zaman gerektirebilir.

Ağrının azalmasıyla birlikte aktivite düzeyi kontrollü olarak artırılmalıdır.

Erken dönemde ağrı tamamen geçmeden yoğun koşu veya uzun yürüyüşlere dönmek şikâyetlerin tekrarlamasına neden olabilir.

Ne zaman ameliyat düşünülür?

Cerrahi tedavi nadiren gerekir.

Uzun süre uygulanmış uygun fizik tedavi, aktivite düzenlemesi ve diğer cerrahi dışı yöntemlere rağmen belirgin ağrı ve fonksiyon kaybı devam eden hastalarda cerrahi değerlendirilebilir.

Özellikle gluteus medius veya minimus tendonunda belirgin yırtık ve kas fonksiyon kaybı varsa tendon tamiri gündeme gelebilir.

Seçilmiş hastalarda iltihaplı bursa dokusunun çıkarılması gibi işlemler uygulanabilir.

Cerrahi karar yalnızca bursa görüntüsüne göre değil, hastanın klinik bulguları ve tendon yapısı birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Gluteal tendon tamiri nasıl yapılır?

Belirgin gluteus medius veya minimus tendon yırtığı bulunan uygun hastalarda tendon kemiğe yeniden sabitlenebilir.

Cerrahi açık veya artroskopik tekniklerle yapılabilir.

Tendon büyük trokanter üzerindeki anatomik yapışma bölgesine dikiş ankrajlarıyla tespit edilebilir.

Kronik ve ileri yırtıklarda tendon dokusunun kalitesi cerrahiyi etkileyebilir.

Ameliyat sonrasında tendonun iyileşmesini korumak amacıyla belirli süre yük verme ve kalça hareketleri sınırlandırılabilir.

Ameliyat sonrası rehabilitasyon nasıl ilerler?

Uygulanan cerrahi işleme göre rehabilitasyon programı değişir.

Gluteal tendon tamiri yapılmışsa ilk dönemde koltuk değneği kullanılması gerekebilir.

Kalçayı yana açan kaslara aşırı yük bindiren hareketler belirli süre sınırlandırılabilir.

Daha sonra hareket açıklığı ve kas kuvveti kademeli olarak artırılır.

Yürüme dengesi ve pelvis kontrolü üzerinde çalışılır.

Spor ve ağır fiziksel aktivitelere dönüş tendonun iyileşmesi ve fonksiyonel değerlendirmeye göre planlanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Trokanterik bursit nerede ağrı yapar?
En sık kalçanın dış tarafında, büyük trokanter bölgesinde ağrı oluşturur. Ağrı uyluğun dış kısmına doğru yayılabilir.

Trokanterik bursitte yan yatmak ağrı yapar mı?
Evet. Etkilenen taraf üzerine yatmak bursa ve gluteal tendonlar üzerindeki basıncı artırarak gece ağrısına neden olabilir.

Trokanterik bursit kalça kireçlenmesi midir?
Hayır. Trokanterik bursit kalça dışındaki yumuşak dokularla ilişkilidir. Kalça kireçlenmesi ise eklem yüzeylerinin dejenerasyonudur.

Trokanterik bursit yürümeye engel olur mu?
Şiddetli vakalarda uzun yürüyüş ve merdiven kullanımı ağrılı olabilir. Çoğu hastada uygun tedaviyle yürüme fonksiyonu korunabilir veya geliştirilebilir.

Kortizon iğnesi trokanterik bursiti tamamen geçirir mi?
Enjeksiyon bazı hastalarda ağrıyı azaltabilir ancak altta yatan tendon ve yüklenme problemini tek başına ortadan kaldırmaz. Egzersiz ve rehabilitasyon önemini korur.

Trokanterik bursitte egzersiz yapılır mı?
Evet. Uygun ve kademeli kalça kası güçlendirme egzersizleri tedavinin temel parçalarındandır. Ağrıyı belirgin artıran egzersizler ise geçici olarak düzenlenmelidir.

Trokanterik bursit ameliyat gerektirir mi?
Çoğu hastada gerekmez. Uzun süreli tedaviye rağmen devam eden şikâyet veya belirgin gluteal tendon yırtığı bulunan seçilmiş hastalarda cerrahi değerlendirilebilir.

Trokanterik bursit ve büyük trokanterik ağrı sendromunda tedavinin amacı yalnızca bursadaki inflamasyonu azaltmak değildir. Gluteal tendonların durumu, kalça çevresi kas kuvveti, yürüme mekaniği ve hastanın günlük yüklenmeleri birlikte değerlendirilmelidir. Hastaların büyük bölümünde uygun aktivite düzenlemesi ve fizik tedavi temel tedaviyi oluştururken, enjeksiyon veya cerrahi seçenekler uzun süren ve seçilmiş olgularda kişiye özel olarak planlanmalıdır.