Pes planus nedir?

Normal ayakta iç tarafta medial longitudinal ark adı verilen doğal bir kavis bulunur.

Bu kavis yürüyüş sırasında yüklerin ayağa dengeli şekilde aktarılmasına yardımcı olur.

Pes planusta bu ark normalden daha düşük olabilir veya yük verildiğinde tamamen kaybolabilir.

Topuk kemiğinde dışa doğru eğilme ve ayağın ön bölümünde farklı yönelimler de düz tabanlığa eşlik edebilir.

Bu nedenle pes planus yalnızca “ayak tabanının yere tamamen değmesi” şeklinde değerlendirilmemelidir.

Esnek düz tabanlık nedir?

Esnek pes planus en sık görülen düz tabanlık tiplerinden biridir.

Ayakta yük verildiğinde kavis azalır veya kaybolur ancak kişi oturduğunda ya da parmak ucuna yükseldiğinde ayak kavisi yeniden ortaya çıkabilir.

Çocuklarda görülen düz tabanlıkların önemli bir bölümü esnek yapıdadır.

Ağrı ve fonksiyon kaybı yoksa çoğu durumda özel bir tedavi gerekmez.

Esnek düz tabanlık erişkinlerde de bulunabilir ve bazı kişiler yaşamları boyunca herhangi bir şikâyet yaşamaz.

Rijit düz tabanlık nedir?

Rijit pes planusta ayak kavisi hem yük verirken hem de yük vermeden düşük kalır.

Ayak ve arka ayak eklemlerinin hareketlerinde kısıtlılık bulunabilir.

Çocuk ve gençlerde tarsal koalisyon gibi kemikler arasındaki anormal bağlantılar rijit düz tabanlığın nedenlerinden biri olabilir.

Erişkinlerde ileri eklem dejenerasyonu veya uzun süre devam eden deformiteler de rijit yapıya neden olabilir.

Rijit düz tabanlıkta altta yatan nedenin belirlenmesi önemlidir.

Çocuklarda düz tabanlık normal midir?

Küçük çocuklarda ayak kavisi erişkinlere göre daha az belirgin olabilir.

Ayak tabanındaki yağ dokusu ve bağların daha esnek olması düz taban görünümüne katkıda bulunabilir.

Çocuk büyüdükçe ayak kavisi zaman içerisinde daha belirgin hale gelebilir.

Bu nedenle ağrısı olmayan, rahat yürüyen ve esnek düz tabanlığı bulunan çocuklarda yalnızca görünüm nedeniyle tedavi uygulanması çoğunlukla gerekmez.

Ancak ağrı, belirgin hareket kısıtlılığı, tek taraflı deformite veya yürüyüş bozukluğu varsa ortopedik değerlendirme yapılmalıdır.

Düz tabanlık genetik olabilir mi?

Ayak şeklinin oluşumunda genetik özelliklerin etkisi bulunabilir.

Aynı aile içerisinde birden fazla kişide esnek düz tabanlık görülebilir.

Bağ dokusunun esnekliği, kemiklerin şekli ve tendonların çalışma biçimi ayak kavisine katkıda bulunur.

Ancak ailede düz tabanlık bulunması çocuğun mutlaka ağrılı veya ilerleyici bir deformite geliştireceği anlamına gelmez.

Klinik önem, ayağın görünümünden çok hastanın şikâyetleri ve fonksiyonuyla ilişkilidir.

Erişkinlerde sonradan düz tabanlık gelişebilir mi?

Evet.

Daha önce normal veya belirgin bir ayak kavisine sahip olan kişide zaman içerisinde kavisin çökmesi mümkündür.

Bunun önemli nedenlerinden biri posterior tibial tendonun işlev kaybıdır.

Günümüzde bu tablo daha geniş olarak progresif çöken ayak deformitesi kapsamında değerlendirilebilir.

Tendon yetersizliği ilerledikçe topuk dışa doğru kayabilir ve ayağın ön kısmında dışa açılma görülebilir.

İleri dönemlerde deformite daha sert hale gelebilir ve eklem kireçlenmeleri gelişebilir.

Posterior tibial tendon nedir?

Posterior tibial tendon bacağın arka-iç tarafından ilerleyerek ayağın iç bölümündeki kemiklere tutunur.

Ayak kavisinin desteklenmesinde önemli görev üstlenir.

Tendonda dejenerasyon veya yırtık gelişmesi ayağın mekanik dengesini bozabilir.

Hasta başlangıçta iç ayak bileği çevresinde ağrı hissedebilir.

İlerleyen dönemlerde kaviste azalma ve topukta dışa doğru eğilme ortaya çıkabilir.

Bu nedenle erişkin yaşta yeni gelişen tek taraflı düz tabanlıkta posterior tibial tendon özellikle değerlendirilmelidir.

Pes planusun belirtileri nelerdir?

Birçok kişide hiçbir belirti bulunmayabilir.

Şikâyet oluştuğunda ayak tabanında, iç ayak bileğinde veya topuk çevresinde ağrı görülebilir.

Uzun süre ayakta kalma ve uzun yürüyüşler sonrasında yorgunluk hissi gelişebilir.

Ayakkabıların iç tarafında daha hızlı aşınma fark edilebilir.

İleri deformitelerde ayağın dış tarafında sıkışma ve ağrı oluşabilir.

Bazı hastalarda diz veya bacakta da yüklenmeyle ilişkili yakınmalar görülebilir ancak her diz veya bel ağrısının düz tabanlıktan kaynaklandığı düşünülmemelidir.

Parmak ucuna kalkma testi neden yapılır?

Hasta tek ayak üzerinde parmak ucuna yükseldiğinde topuğun ve ayak kavsinin davranışı değerlendirilir.

Esnek düz tabanlıkta parmak ucuna çıkıldığında kavis genellikle yeniden belirgin hale gelir.

Posterior tibial tendon yetmezliği bulunan bazı hastalarda tek ayak parmak ucuna yükselme zorlaşabilir veya yapılamayabilir.

Bu test tendon fonksiyonu ve deformitenin esnekliği hakkında önemli bilgiler sağlayabilir.

Tek başına tanı koydurmaz ve diğer muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilir.

Pes planus nasıl teşhis edilir?

Tanının temelinde ayakta ve yürürken yapılan fizik muayene bulunur.

Ayak kavisi, topuğun pozisyonu ve ön ayağın yönelimi değerlendirilir.

Ayak bileği ve subtalar eklem hareketleri kontrol edilir.

Aşil tendonunda veya baldır kaslarında gerginlik olup olmadığı incelenebilir.

Gerektiğinde ayakta yük vererek çekilen röntgenler kullanılır.

Bu görüntüler ayağın gerçek yük taşıma pozisyonundaki kemik ilişkilerini değerlendirmek açısından önemlidir.

MR gerekli midir?

Her düz tabanlık hastasında MR gerekli değildir.

Esnek ve ağrısız düz tabanlık çoğu zaman fizik muayeneyle değerlendirilebilir.

Posterior tibial tendon yırtığı, bağ yaralanması veya başka yumuşak doku problemi düşünüldüğünde MR kullanılabilir.

Rijit deformitelerde bilgisayarlı tomografi kemikler ve eklemler hakkında daha ayrıntılı bilgi sağlayabilir.

Görüntüleme yöntemi hastanın yaşı ve olası düz tabanlık nedenine göre seçilmelidir.

Düz tabanlık ilerler mi?

Her pes planus ilerleyici değildir.

Çocukluk çağındaki esnek düz tabanlığın önemli bir bölümü herhangi bir ciddi probleme yol açmaz.

Erişkin dönemde posterior tibial tendon yetmezliği gibi nedenlerle gelişen bazı deformiteler ise zaman içerisinde ilerleyebilir.

Başlangıçta esnek olan deformite ileri dönemlerde rijit hale gelebilir.

Bu nedenle erişkin yaşta sonradan gelişen veya giderek artan düz tabanlığın değerlendirilmesi önemlidir.

Düz tabanlık için tabanlık kullanmak gerekir mi?

Ağrısı olmayan her düz tabanlıkta özel tabanlık kullanılması gerekmez.

Semptomatik hastalarda uygun tabanlıklar ayağın desteklenmesine ve yük dağılımının düzenlenmesine yardımcı olabilir.

Hazır veya kişiye özel tabanlık seçimi hastanın ayak yapısına ve şikâyetlerine göre yapılabilir.

Tabanlık kullanılması erişkin bir ayağın kemik yapısını kalıcı olarak yeniden şekillendirmez.

Temel amaç ağrının azaltılması ve günlük aktivitelerin daha rahat yapılmasını sağlamaktır.

Çocuklarda tabanlık ayağın kavsini oluşturur mu?

Esnek düz tabanlığı bulunan sağlıklı çocuklarda tabanlığın doğal gelişimi hızlandırdığı veya mutlaka normal bir kavis oluşturduğu düşünülmemelidir.

Ağrısız çocuklarda yalnızca düz taban görünümünü düzeltmek amacıyla tabanlık kullanılması her zaman gerekli değildir.

Ağrı veya çabuk yorulma bulunan seçilmiş çocuklarda ise destekleyici tabanlık rahatlama sağlayabilir.

Tedavi görünümden çok çocuğun şikâyetlerine göre planlanmalıdır.

Ayakkabı seçimi önemli midir?

Uygun ayakkabı özellikle şikâyeti bulunan hastalarda önemlidir.

Ayağı yeterince kavrayan, rahat ve aktiviteye uygun ayakkabılar tercih edilebilir.

Çok aşınmış veya ayağın stabilitesini azaltan ayakkabılar şikâyetleri artırabilir.

Ayakkabı seçimi hastanın günlük aktivitesi ve kullandığı tabanlığa göre düzenlenebilir.

Tek başına belirli bir ayakkabı modeli bütün düz tabanlıkları tedavi etmez.

Egzersizler faydalı olur mu?

Evet.

Semptomatik hastalarda ayağın küçük kasları, posterior tibial tendon ve baldır kaslarına yönelik egzersizler uygulanabilir.

Tek ayak denge ve kontrollü topuk yükselme çalışmaları ayak ve ayak bileği kontrolünün geliştirilmesine yardımcı olabilir.

Aşil tendonunda veya baldır kaslarında gerginlik varsa uygun germe egzersizleri programa eklenebilir.

Egzersizler kemiğin anatomisini tamamen değiştirmese de kas kontrolünü, dayanıklılığı ve fonksiyonu geliştirebilir.

Düz tabanlık spor yapmaya engel midir?

Çoğu durumda hayır.

Ağrısız esnek düz tabanlığı bulunan birçok kişi koşu ve diğer sporları herhangi bir kısıtlama olmadan yapabilir.

Spor sırasında ağrı gelişiyorsa ayakkabı, yüklenme miktarı ve kas kuvveti değerlendirilmelidir.

Şikâyetlerin devam ettiği durumlarda altta yatan tendon veya eklem problemi araştırılabilir.

Spor yasağı yalnızca düz taban görünümü nedeniyle rutin olarak gerekli değildir.

Pes planus diz ve bel ağrısına neden olur mu?

Ayak yapısı alt ekstremitenin yük aktarımını etkileyebilir.

Belirgin deformitelerde diz ve bacak mekaniğinde bazı değişiklikler oluşabilir.

Ancak diz veya bel ağrısını doğrudan ve yalnızca düz tabanlığa bağlamak doğru değildir.

Bu bölgelerde ağrıya neden olabilecek çok sayıda farklı hastalık bulunur.

Tedavi planlanırken tüm alt ekstremitenin klinik değerlendirmesi yapılmalıdır.

Ne zaman ameliyat düşünülür?

Düz tabanlık cerrahisi yalnızca ayağın görünümünü değiştirmek amacıyla rutin olarak uygulanmaz.

Uygun ayakkabı, tabanlık ve rehabilitasyona rağmen devam eden belirgin ağrı ve fonksiyon kaybı cerrahi değerlendirme nedeni olabilir.

Posterior tibial tendon yetmezliği, ilerleyici deformite veya rijit eklem problemi bulunan hastalarda cerrahi seçenekler daha fazla gündeme gelir.

Ameliyat türü deformitenin hangi bölümden kaynaklandığına göre belirlenir.

Düz tabanlık ameliyatında hangi işlemler yapılabilir?

Tek bir standart düz tabanlık ameliyatı bulunmaz.

Esnek deformitelerde topuk kemiğinin pozisyonunu değiştiren kalkaneal osteotomiler uygulanabilir.

Ayağın iç veya dış kolonuna yönelik kemik düzeltmeleri gerekebilir.

Posterior tibial tendon işlevini kaybetmişse tendon transferleri değerlendirilebilir.

Aşil veya baldır kaslarında belirgin gerginlik varsa buna yönelik uzatma işlemleri yapılabilir.

İleri ve rijit deformitelerde belirli eklemlerin dondurulduğu artrodez işlemleri gerekebilir.

Osteotomi nedir?

Osteotomi, kemiğin kontrollü olarak kesilerek pozisyonunun düzeltilmesi işlemidir.

Pes planus cerrahisinde özellikle kalkaneusun konumunu değiştirmek amacıyla kullanılabilir.

Amaç topuğun ve ayağın yük taşıma eksenini daha uygun hale getirmektir.

Bazı hastalarda birden fazla osteotominin tendon veya bağ cerrahileriyle birlikte uygulanması gerekebilir.

Cerrahi plan hastanın deformitesine göre kişiye özel olarak oluşturulur.

Ameliyat sonrası rehabilitasyon nasıl ilerler?

Rehabilitasyon yapılan işlemlerin kapsamına göre değişir.

Kemik osteotomisi veya tendon onarımı yapılmışsa ilk dönemde ayağa yük verilmesi sınırlandırılabilir.

Hasta koltuk değneği ve koruyucu bot kullanabilir.

Kemik iyileşmesi ilerledikçe yük verme kademeli olarak artırılır.

Daha sonra ayak bileği hareketleri, kas kuvveti ve denge çalışmalarına başlanır.

Normal yürüyüş ve sportif aktivitelere dönüş yapılan cerrahinin türüne ve fonksiyonel iyileşmeye göre planlanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Düz tabanlık hastalık mıdır?
Her zaman değil. Ağrısız ve fonksiyon kaybı oluşturmayan esnek düz tabanlık birçok kişide normal bir ayak yapısı varyasyonu olarak görülebilir.

Çocuklarda düz tabanlık zamanla düzelir mi?
Birçok çocukta büyüme sırasında ayak kavisi daha belirgin hale gelebilir. Ağrısız esnek düz tabanlık çoğunlukla yalnızca takip edilir.

Düz tabanlık için mutlaka tabanlık gerekir mi?
Hayır. Ağrısı olmayan kişilerde rutin tabanlık gerekli olmayabilir. Semptomatik hastalarda tabanlık rahatlama amacıyla kullanılabilir.

Tabanlık düz tabanı tamamen düzeltir mi?
Tabanlık ayağın yük dağılımını destekleyebilir ancak erişkinlerde kemik yapısını kalıcı olarak değiştirmesi beklenmez.

Düz tabanlık yürümeye veya koşmaya engel midir?
Çoğu esnek düz tabanlıkta engel değildir. Ağrı veya fonksiyon kaybı varsa altta yatan problem değerlendirilmelidir.

Erişkin yaşta ayağım sonradan düzleşti, normal midir?
Sonradan gelişen düzleşme posterior tibial tendon ve diğer destek yapılarındaki problemlerin işareti olabilir. Özellikle tek taraflı ve ilerleyici durumlarda değerlendirme gerekir.

Düz tabanlık ameliyat gerektirir mi?
Çoğu kişide gerekmez. Ameliyat, uygun cerrahi dışı tedavilere rağmen ağrı ve fonksiyon kaybının devam ettiği ilerleyici veya ciddi deformitelerde değerlendirilir.

Pes planusta tedavinin temel amacı yalnızca ayağın görüntüsünde daha yüksek bir kavis oluşturmak değildir. Ağrının azaltılması, ayağın yük taşıma kapasitesinin korunması ve hastanın günlük yaşam ile sportif aktivitelerini rahat şekilde sürdürebilmesi önceliklidir. Esnek ve ağrısız düz tabanlık çoğunlukla tedavi gerektirmezken, erişkin dönemde gelişen ilerleyici deformitelerde tendon ve eklem yapıları ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir. Tabanlık, egzersiz veya cerrahi seçenekleri hastanın yaşı, deformite tipi ve fonksiyonel ihtiyaçlarına göre kişiye özel olarak planlanmalıdır.