Ayak bileği sıkışma sendromu nedir?

Ayak bileği hareket ederken eklem çevresindeki kemik ve yumuşak dokuların birbirleriyle uyumlu şekilde hareket etmesi gerekir.

Bazı durumlarda hareket sırasında bu yapılar arasında normalden fazla temas oluşur.

Tekrarlayan temas zaman içerisinde ağrı, inflamasyon ve hareket kısıtlılığına neden olabilir.

Sıkışma kemik çıkıntılarından kaynaklanabileceği gibi kalınlaşmış eklem kapsülü, sinovyal doku veya skar dokusu gibi yumuşak yapılardan da gelişebilir.

Sorunun bulunduğu bölgeye göre belirtiler ve tedavi yaklaşımı değişebilir.

Ön ayak bileği sıkışması nedir?

Anterior ayak bileği sıkışması, ağrının ayak bileğinin ön tarafında ortaya çıktığı tablodur.

Özellikle ayağın yukarı doğru çekildiği dorsifleksiyon hareketinde ağrı belirginleşebilir.

Tekrarlayan dorsifleksiyon hareketleri tibia ve talusun ön bölümünün birbirine temas etmesine neden olabilir.

Zaman içerisinde kemik çıkıntıları gelişebilir veya eklem kapsülü ile sinovyal dokular kalınlaşabilir.

Bu tablo sporcularda sık görüldüğü için bazen “futbolcu ayak bileği” olarak da adlandırılır.

Futbolcu ayak bileği nedir?

Futbolcu ayak bileği, genellikle ön ayak bileği sıkışmasını tanımlamak için kullanılan bir ifadedir.

Futbolcularda tekrarlayan topa vurma, ani durma, yön değiştirme ve ayak bileğinin zorlanması eklemin ön tarafında tekrarlayan mikrotravmaya neden olabilir.

Tibia ve talusun ön kısmında osteofit adı verilen kemik çıkıntıları gelişebilir.

Bu çıkıntılar özellikle çömelme ve ayağın yukarı doğru bükülmesi sırasında birbirine temas ederek ağrı oluşturabilir.

Ancak kemik çıkıntısının röntgende görülmesi tek başına hastanın şikâyetlerinin nedeni olduğunu göstermez.

Ön ayak bileği sıkışmasının belirtileri nelerdir?

Ağrı çoğunlukla ayak bileğinin ön bölümünde hissedilir.

Derin çömelme, merdiven inme veya ayağı yukarı doğru çekme sırasında şikâyet artabilir.

Koşu ve sporda ani durma hareketleri ağrılı olabilir.

Bazı hastalarda ayak bileğinin yukarı doğru hareketinde kısıtlılık gelişir.

Eklem önünde şişlik veya hassasiyet bulunabilir.

Geçmişte tekrarlayan ayak bileği burkulması öyküsü sık görülebilir.

Ön sıkışma yalnızca kemik çıkıntısından mı olur?

Hayır.

Kemik çıkıntıları önemli nedenlerden biri olsa da yumuşak doku sıkışması da görülebilir.

Tekrarlayan burkulmalar sonrasında eklem kapsülü ve sinovyal dokuda kalınlaşma oluşabilir.

Skar dokusu eklem önünde yer kaplayarak hareket sırasında sıkışabilir.

Bu nedenle bazı hastalarda röntgende belirgin kemik çıkıntısı bulunmamasına rağmen tipik ön ayak bileği sıkışması belirtileri gelişebilir.

Tedavi planı sıkışmanın kemik veya yumuşak doku ağırlıklı olmasına göre değişebilir.

Arka ayak bileği sıkışması nedir?

Posterior ayak bileği sıkışması, ayağın aşağı doğru kuvvetli şekilde uzatılması sırasında ayak bileğinin arka tarafında ağrı oluşmasıdır.

Bu hareket plantar fleksiyon olarak adlandırılır.

Özellikle bale dansçıları, futbolcular ve tekrarlayan parmak ucu hareketleri yapan sporcularda görülebilir.

Talusun arka bölümündeki kemik yapılar veya os trigonum adı verilen aksesuar kemik sıkışmaya neden olabilir.

Çevredeki tendon ve yumuşak dokular da bu süreçten etkilenebilir.

Os trigonum nedir?

Os trigonum, talus kemiğinin arka tarafında bazı kişilerde doğuştan bulunan küçük bir aksesuar kemiktir.

Toplumun bir bölümünde bulunabilir ve çoğu kişide hiçbir şikâyet oluşturmaz.

Ancak ayak bileğinin sürekli aşağı doğru zorlandığı aktivitelerde tibia ile kalkaneus arasında sıkışabilir.

Bu durumda arka ayak bileğinde ağrı gelişebilir.

Os trigonumun görüntülemede görülmesi tek başına tedavi gerektirmez.

Tedavi yalnızca klinik şikâyetlerle ilişkili olduğunda planlanır.

Os trigonum sendromu nedir?

Os trigonumun tekrarlayan plantar fleksiyon hareketleri sırasında sıkışarak ağrı oluşturmasına os trigonum sendromu denir.

Bale dansçıları ve futbolcularda daha sık görülebilir.

Hasta ayağını parmak ucuna doğru uzattığında arka ayak bileğinde sıkışma veya batma hissi tarif edebilir.

Bölgeye doğrudan baskı ağrılı olabilir.

Flexor hallucis longus tendonu da os trigonuma yakın seyrettiği için tendon irritasyonu eşlik edebilir.

Flexor hallucis longus tendonu neden önemlidir?

Flexor hallucis longus tendonu başparmağın aşağı doğru bükülmesini sağlayan kasın tendonudur.

Ayak bileğinin arka tarafından geçerek ayağa ilerler.

Özellikle bale dansçıları ve tekrarlayan parmak ucu hareketleri yapan sporcularda tendon yüksek yük altında kalabilir.

Posterior ayak bileği sıkışmasına tendon irritasyonu veya tenosinovit eşlik edebilir.

Bu durumda yalnızca os trigonumun değil, tendonun da değerlendirilmesi gerekir.

Ayak bileği sıkışması neden oluşur?

Geçirilmiş ayak bileği burkulmaları sık nedenlerden biridir.

Burkulmalar sonrasında eklem çevresinde skar ve sinovyal doku kalınlaşması gelişebilir.

Tekrarlayan sportif yüklenmeler kemik çıkıntılarının oluşmasına katkıda bulunabilir.

Os trigonum veya talusun uzun posterior çıkıntısı arka sıkışmaya neden olabilir.

Ayak bileğinin yapısal özellikleri, eski kırıklar veya eklem kıkırdak hasarları da sıkışmaya eşlik edebilir.

Bu nedenle her hastada aynı neden bulunmayabilir.

Ayak bileği bağ instabilitesi ile ilişkili midir?

Evet.

Tekrarlayan lateral ayak bileği burkulmaları kronik bağ instabilitesine neden olabilir.

Eklem içerisindeki anormal hareketler sinovyal dokunun tahriş olmasına ve skar oluşmasına yol açabilir.

Bu da özellikle ön-dış ayak bileğinde yumuşak doku sıkışması oluşturabilir.

Kronik instabilitesi bulunan hastalarda yalnızca sıkışmanın temizlenmesi yeterli olmayabilir.

Bağ stabilitesi de tedavi planında değerlendirilmelidir.

Kıkırdak yaralanmaları eşlik edebilir mi?

Evet.

Ayak bileği sıkışmasına özellikle talus osteokondral lezyonları eşlik edebilir.

Tekrarlayan burkulmalar hem bağlarda hem de eklem kıkırdağında hasara neden olabilir.

Bu durumda ağrının bir bölümü sıkışmadan, bir bölümü ise kıkırdak lezyonundan kaynaklanabilir.

Cerrahi planlama sırasında eklem yüzeylerinin değerlendirilmesi bu nedenle önemlidir.

Ayak bileği sıkışması nasıl teşhis edilir?

Tanı hastanın ağrısının yeri ve hangi hareketlerle ortaya çıktığının değerlendirilmesiyle başlar.

Ön sıkışmada ayak bileğinin dorsifleksiyona getirilmesi ağrıyı artırabilir.

Arka sıkışmada ise plantar fleksiyon hareketi tipik şikâyeti oluşturabilir.

Fizik muayenede bağ stabilitesi, tendonlar ve eklem hareket açıklığı da değerlendirilir.

Röntgen kemik çıkıntıları ve os trigonum gibi yapıları gösterebilir.

Gerekli durumlarda MR veya bilgisayarlı tomografi kullanılabilir.

Röntgen ne gösterir?

Röntgen özellikle kemik kaynaklı sıkışmaların değerlendirilmesinde önemlidir.

Tibia veya talusun ön kısmındaki osteofitler görülebilir.

Arka tarafta os trigonum veya talusun posterior çıkıntısı değerlendirilebilir.

Eski kırık deformiteleri ve eklem kireçlenmesi de röntgende görülebilir.

Ancak yumuşak doku sıkışması röntgende doğrudan izlenmeyebilir.

Bu nedenle normal röntgen sıkışma sendromunu tamamen dışlamaz.

MR ne zaman gerekir?

MR, yumuşak doku sıkışmasının değerlendirilmesinde yararlı olabilir.

Sinovit, skar dokusu, bağ yaralanmaları ve tendon problemleri görülebilir.

Ayrıca talus osteokondral lezyonları gibi eklem içi problemler değerlendirilebilir.

Posterior sıkışmada os trigonum çevresindeki kemik ödemi ve yumuşak doku inflamasyonu hakkında bilgi sağlayabilir.

Her hastada MR gerekli değildir.

Görüntüleme ihtiyacı hastanın şikâyetlerine ve muayene bulgularına göre belirlenir.

Bilgisayarlı tomografi ne zaman kullanılır?

Bilgisayarlı tomografi kemik anatomisini ayrıntılı şekilde gösterir.

Özellikle büyük kemik çıkıntılarının yerleşimi ve os trigonum gibi yapıların değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Cerrahi planlanıyorsa çıkarılacak kemik dokusunun konumu daha ayrıntılı incelenebilir.

Eski kırıklara bağlı deformitelerde de yararlı olabilir.

MR ve bilgisayarlı tomografi farklı dokular hakkında bilgi verdiği için bazı hastalarda birbirini tamamlayabilir.

Ayak bileği sıkışması ameliyatsız tedavi edilebilir mi?

Evet.

Birçok hastada ilk aşamada cerrahi dışı tedavi uygulanabilir.

Ağrıyı oluşturan hareketler geçici olarak azaltılabilir.

Sporcularda antrenman yoğunluğu ve hareket tekniği düzenlenebilir.

Doktorun uygun gördüğü ağrı kesici veya antiinflamatuvar ilaçlar kullanılabilir.

Fizik tedavi ile ayak bileği hareket açıklığı, kas kuvveti ve eklem kontrolü geliştirilebilir.

Eşlik eden bağ instabilitesi varsa denge ve propriosepsiyon egzersizleri özellikle önemlidir.

Fizik tedavi kemik çıkıntısını yok eder mi?

Hayır.

Fizik tedavi oluşmuş kemik çıkıntısını anatomik olarak ortadan kaldırmaz.

Ancak eklem hareketlerinin düzenlenmesi, kas kuvvetinin artırılması ve yüklenmenin kontrol edilmesi şikâyetleri azaltabilir.

Bazı hastalarda kemik çıkıntısı görüntülemede devam etmesine rağmen günlük yaşam ve spor sırasında ağrı önemli ölçüde azalabilir.

Bu nedenle röntgende osteofit görülmesi tek başına ameliyat nedeni değildir.

Kortizon enjeksiyonu yapılabilir mi?

Bazı hastalarda eklem veya sıkışma bölgesine kortikosteroid enjeksiyonu değerlendirilebilir.

Enjeksiyon inflamasyonun ve ağrının azaltılmasına yardımcı olabilir.

Aynı zamanda ağrının gerçekten sıkışma bölgesinden kaynaklanıp kaynaklanmadığının anlaşılmasına katkı sağlayabilir.

Ancak enjeksiyon kemik çıkıntısını veya os trigonumu ortadan kaldırmaz.

Tekrarlayan kontrolsüz uygulamalardan kaçınılmalı ve enjeksiyon tedavisi genel rehabilitasyon planıyla birlikte düşünülmelidir.

Ne zaman ameliyat düşünülür?

Uygun süre uygulanan cerrahi dışı tedaviye rağmen devam eden ve günlük yaşam veya sporu belirgin şekilde etkileyen ağrıda cerrahi değerlendirilebilir.

Belirgin mekanik hareket kısıtlılığı veya tekrarlayan takılma hissi cerrahi gereksinimini artırabilir.

Kemik ve yumuşak doku sıkışmasının hangi yapılardan kaynaklandığı ameliyat öncesinde belirlenmelidir.

Eşlik eden kronik bağ instabilitesi veya kıkırdak lezyonları varsa aynı seansta tedavi edilmeleri gerekebilir.

Ayak bileği artroskopisi nasıl yapılır?

Ayak bileği artroskopisinde küçük girişlerden kamera ve özel cerrahi aletler eklem içerisine yerleştirilir.

Ön ayak bileği sıkışmasında kalınlaşmış sinovyal ve skar dokuları temizlenebilir.

Hareketi engelleyen kemik çıkıntıları kontrollü şekilde çıkarılabilir.

Eklem içerisindeki kıkırdak ve bağ yapıları da değerlendirilebilir.

Artroskopi özellikle eklem içi problemlerin aynı seansta incelenmesine imkân sağlayabilir.

Arka ayak bileği sıkışması nasıl ameliyat edilir?

Posterior sıkışmada cerrahi açık veya endoskopik yöntemlerle uygulanabilir.

Os trigonum veya sıkışmaya neden olan fazla kemik parçası çıkarılabilir.

Çevredeki inflamatuvar dokular temizlenebilir.

Flexor hallucis longus tendonunda eşlik eden problem varsa tendon da değerlendirilebilir.

Amaç plantar fleksiyon sırasında arka ayak bileğinde oluşan mekanik sıkışmayı azaltmaktır.

Kemik çıkıntısı tekrar oluşur mu?

Cerrahi olarak çıkarılan kemik çıkıntısının aynı şekilde yeniden gelişmesi her hastada beklenmez.

Ancak sıkışmaya yol açan mekanik yüklenmeler devam ederse zaman içerisinde yeni dejeneratif değişiklikler oluşabilir.

Eklem kireçlenmesi bulunan hastalarda yeni osteofit gelişme riski daha yüksek olabilir.

Bu nedenle ameliyat sonrasında yalnızca kemik temizliği değil, hareket ve yük yönetimi de önemlidir.

Ameliyat sonrası rehabilitasyon nasıl ilerler?

Rehabilitasyon yapılan işlemin kapsamına göre değişir.

Yalnızca yumuşak doku veya kemik sıkışması temizlenmişse hareket ve yük vermeye daha erken başlanabilir.

Kıkırdak işlemi veya bağ onarımı da yapılmışsa daha koruyucu bir program gerekebilir.

Şişlik kontrolü ve hareket açıklığının yeniden kazanılması ilk hedefler arasındadır.

Daha sonra kas kuvveti, denge ve propriosepsiyon çalışmaları yapılır.

Sporcularda sıçrama, koşu ve yön değiştirme hareketleri ileri aşamada programa eklenir.

Spora dönüş ne zaman mümkündür?

Spora dönüş sıkışmanın tipine ve uygulanan tedaviye göre değişir.

Cerrahi dışı tedavide ağrının azalması ve ayak bileği hareketlerinin normale yaklaşması önemlidir.

Cerrahi sonrasında yara iyileşmesi, hareket açıklığı ve kas kuvveti değerlendirilir.

Sporcu tek ayak denge, sıçrama ve yön değiştirme hareketlerini güvenli şekilde yapabilmelidir.

Dönüş yalnızca belirli bir sürenin tamamlanmasına göre değil, fonksiyonel iyileşmeye göre planlanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ayak bileği sıkışması nerede ağrı yapar?
Ön sıkışmada ağrı ayak bileğinin önünde, arka sıkışmada ise çoğunlukla ayak bileğinin arka bölümünde hissedilir.

Futbolcu ayak bileği nedir?
Genellikle tekrarlayan yüklenmelere bağlı olarak ayak bileğinin ön tarafında kemik veya yumuşak doku sıkışması gelişmesini ifade eder.

Os trigonum olan herkesin ağrısı olur mu?
Hayır. Os trigonum birçok kişide hiçbir belirti oluşturmaz. Yalnızca hareket sırasında sıkışmaya ve ağrıya neden olduğunda klinik önem taşır.

Ayak bileği sıkışması fizik tedaviyle geçer mi?
Bazı hastalarda aktivite düzenlemesi ve uygun rehabilitasyonla şikâyetler önemli ölçüde azalabilir. Ancak fizik tedavi kemik çıkıntısını ortadan kaldırmaz.

Ayak bileği sıkışması ameliyat gerektirir mi?
Her zaman değil. Cerrahi dışı tedavilere rağmen devam eden ağrı, mekanik hareket kısıtlılığı veya sportif performans kaybı bulunan seçilmiş hastalarda ameliyat değerlendirilebilir.

Ayak bileği sıkışması bağ yaralanmasıyla birlikte olabilir mi?
Evet. Özellikle tekrarlayan burkulmalar sonrası kronik bağ instabilitesi ve yumuşak doku sıkışması birlikte görülebilir.

Artroskopi sonrasında tekrar spor yapılabilir mi?
Uygun iyileşme, yeterli hareket açıklığı, kuvvet ve ayak bileği kontrolü sağlandıktan sonra spora aşamalı dönüş mümkün olabilir.

Ayak bileği sıkışma sendromlarında tedavinin temel amacı yalnızca görüntülemede görülen kemik çıkıntısını veya yumuşak dokuyu ortadan kaldırmak değildir. Sıkışmanın hangi hareketlerde ve hangi anatomik yapılar arasında oluştuğunun belirlenmesi, eşlik eden bağ instabilitesi veya kıkırdak hasarının değerlendirilmesi ve hastanın günlük yaşam ya da sportif aktivitelerine ağrısız şekilde dönebilmesi önemlidir. Cerrahi dışı tedavi veya artroskopik cerrahi seçenekleri sıkışmanın tipi, hastanın aktivite düzeyi ve eşlik eden ayak bileği problemlerine göre kişiye özel olarak planlanmalıdır.