Arka çapraz bağ nedir?

Arka çapraz bağ, diz ekleminin merkezinde ön çapraz bağ ile birlikte bulunan iki temel çapraz bağdan biridir.

Femur ile tibia arasında uzanır ve oldukça güçlü bir bağ yapısına sahiptir.

Temel görevlerinden biri tibianın femura göre arkaya doğru aşırı yer değiştirmesini sınırlandırmaktır.

Ayrıca dizin dönme hareketleri sırasında stabiliteye katkıda bulunur.

Yürüme, merdiven inme, koşma ve çömelme gibi günlük ve sportif hareketlerde dizin kontrollü çalışmasına yardımcı olur.

Arka çapraz bağ yaralanması nasıl oluşur?

AÇB yaralanmalarının karakteristik mekanizmalarından biri diz bükülü durumdayken tibianın ön yüzüne gelen güçlü darbedir.

Trafik kazalarında dizin araç içerisindeki ön panele çarpması bunun klasik örneklerinden biridir. Bu mekanizma bazen “dashboard yaralanması” olarak adlandırılır.

Spor sırasında bükülü diz üzerine düşme de tibianın arkaya doğru zorlanmasına ve bağın yaralanmasına neden olabilir.

Futbol, rugby, basketbol ve benzeri temas sporlarında doğrudan darbeler sonucunda AÇB hasarı gelişebilir.

Yüksek enerjili travmalarda arka çapraz bağla birlikte dizin iç, dış veya arka köşe bağlarında da yaralanma meydana gelebilir.

AÇB yaralanmasının belirtileri nelerdir?

Yaralanmadan sonra dizde ağrı ve şişlik gelişebilir.

Özellikle dizin arka bölümünde rahatsızlık hissedilebilir.

Bazı hastalar düz zeminde günlük yürüyüş sırasında ciddi bir problem yaşamazken merdiven inerken, yokuş aşağı yürürken veya ani yön değiştirirken dizde güvensizlik hissedebilir.

Daha ciddi yaralanmalarda dizde boşalma veya instabilite ortaya çıkabilir.

Çoklu bağ yaralanmalarında şişlik, hareket kaybı ve üzerine basamama daha belirgin olabilir.

Belirtilerin şiddeti bağdaki hasarın derecesiyle her zaman birebir ilişkili olmayabilir.

Arka çapraz bağ yaralanmaları derecelendirilebilir mi?

AÇB yaralanmaları tibianın arkaya doğru yer değiştirme miktarı ve bağın yapısal hasarına göre farklı derecelerde değerlendirilebilir.

Hafif yaralanmalarda bağ gerilmiş veya kısmen hasarlanmış olabilir.

Daha ileri yaralanmalarda tibianın arkaya doğru hareketi belirginleşir ve bağın fonksiyonunda ciddi kayıp görülebilir.

Yüksek dereceli AÇB yaralanmalarında dizin diğer bağlarının da hasarlanmış olma ihtimali önem kazanır.

Tedavi kararında yalnızca yaralanmanın derecesi değil, hastanın şikâyetleri ve fonksiyonel instabilitesi de dikkate alınır.

AÇB yaralanması nasıl teşhis edilir?

Tanı hastanın travma öyküsü ve ayrıntılı fizik muayene ile başlar.

Muayenede tibianın femura göre arkaya doğru yer değiştirmesi değerlendirilir.

Arka çekmece testi AÇB fonksiyonunu değerlendirmek amacıyla kullanılan temel testlerden biridir.

Posterior sag bulgusu olarak bilinen görünümde tibia, diz bükülü pozisyondayken normalden daha arkada durabilir.

Dizin diğer bağları da mutlaka değerlendirilmelidir.

Röntgenler kemik yaralanmalarını incelemek için kullanılabilir. Manyetik rezonans görüntüleme ise arka çapraz bağın yanı sıra menisküs, kıkırdak ve diğer bağların değerlendirilmesine yardımcı olur.

MR’da AÇB yırtığı görülmesi ameliyat gerektiği anlamına gelir mi?

Hayır.

MR'da arka çapraz bağ yırtığının görülmesi tek başına cerrahi tedavi kararı için yeterli değildir.

İzole AÇB yaralanmalarının önemli bir bölümü uygun rehabilitasyonla takip edilebilir.

Hastanın dizinde günlük yaşam veya spor sırasında belirgin instabilite bulunup bulunmadığı önemlidir.

Ayrıca tibianın arkaya doğru yer değiştirme miktarı ve başka bağ yaralanmalarının eşlik edip etmediği değerlendirilir.

Cerrahi karar klinik muayene, görüntüleme ve hastanın fonksiyonel beklentileri birlikte ele alınarak verilmelidir.

AÇB yaralanması başka bağ yaralanmalarıyla birlikte olabilir mi?

Evet.

Özellikle yüksek enerjili travmalarda arka çapraz bağ tek başına yaralanmayabilir.

Dizin posterolateral köşe yapıları, iç yan bağ veya ön çapraz bağ aynı travmada etkilenebilir.

Birden fazla bağın yaralandığı durumlarda dizde belirgin instabilite gelişebilir.

Diz çıkığı veya çıkığa yakın ciddi yaralanmalarda damar ve sinir yapılarının da değerlendirilmesi gerekir.

Bu nedenle yüksek enerjili AÇB yaralanmaları yalnızca tek bir bağ problemi olarak değerlendirilmemelidir.

Arka çapraz bağ yaralanması ameliyatsız tedavi edilebilir mi?

Evet.

Özellikle izole, düşük ve orta dereceli AÇB yaralanmalarında ameliyatsız tedavi sıklıkla değerlendirilebilir.

Akut dönemde şişliğin azaltılması, kontrollü hareket ve uygun rehabilitasyon programı uygulanır.

Bazı hastalarda tibianın arkaya doğru hareketini sınırlandırmaya yardımcı olan özel dizlikler kullanılabilir.

Rehabilitasyonda quadriceps kasının güçlendirilmesi önemli yer tutar.

Amaç yalnızca ağrının azalması değil, dizin günlük yaşam ve sportif aktivitelerde fonksiyonel olarak stabil hale gelmesidir.

Quadriceps kası neden önemlidir?

Quadriceps, uyluğun ön tarafındaki güçlü kas grubudur.

Bu kasın aktif çalışması tibianın öne doğru çekilmesine katkıda bulunur ve arka çapraz bağ yetmezliğinde tibianın arkaya kaçma eğilimini kısmen dengeleyebilir.

Bu nedenle AÇB rehabilitasyonunda quadriceps güçlendirmesi önemli bir yere sahiptir.

Rehabilitasyonun erken döneminde arka çapraz bağ üzerine fazla yük oluşturabilecek bazı egzersizlerin kontrollü uygulanması gerekebilir.

Egzersiz programı yaralanmanın derecesine göre fizyoterapist ve hekim tarafından planlanmalıdır.

Arka çapraz bağ ameliyatı ne zaman düşünülebilir?

Cerrahi tedavi daha çok belirgin instabilite bulunan yüksek dereceli yaralanmalarda değerlendirilebilir.

Uygun rehabilitasyona rağmen dizinde sürekli güvensizlik veya boşalma hissi yaşayan aktif hastalarda rekonstrüksiyon gündeme gelebilir.

AÇB yaralanmasına başka bağ yaralanmalarının eşlik ettiği durumlarda cerrahi gereksinimi artabilir.

Kemikten kopma şeklindeki bazı akut yaralanmalarda bağın kemiğe tekrar sabitlenmesi de değerlendirilebilir.

Cerrahi karar hastanın yaşı, aktivite düzeyi ve dizdeki diğer yapılar birlikte incelenerek verilmelidir.

AÇB rekonstrüksiyonu nasıl yapılır?

Kronik veya tam AÇB yetmezliğinde cerrahi genellikle rekonstrüksiyon şeklinde uygulanır.

Hasarlı bağın yerine hastanın kendi tendonlarından veya uygun durumlarda farklı greft seçeneklerinden yeni bir bağ oluşturulur.

Greft femur ve tibia üzerinde anatomik bölgelere hazırlanan kemik tünellerinden geçirilerek sabitlenir.

Amaç tibianın arkaya doğru aşırı hareketini azaltmak ve dizin stabilitesini yeniden sağlamaktır.

Birden fazla bağın yaralandığı hastalarda aynı ameliyat sırasında diğer bağların da onarılması veya rekonstrüksiyonu gerekebilir.

AÇB ameliyatında hangi greftler kullanılabilir?

Rekonstrüksiyon sırasında farklı tendon greftleri kullanılabilir.

Hamstring tendonları, quadriceps tendonu veya başka uygun greft seçenekleri hastaya göre değerlendirilebilir.

Greft seçimi hastanın yaşı, aktivite düzeyi, eşlik eden bağ yaralanmaları ve daha önce geçirilmiş ameliyatlara göre değişebilir.

Çoklu bağ rekonstrüksiyonlarında birden fazla greft gerekebilir.

Her hasta için tek bir greft seçeneğinin üstün olduğu söylenemez.

Rehabilitasyon süreci nasıl ilerler?

Arka çapraz bağ yaralanmalarında rehabilitasyon tedavinin en önemli aşamalarından biridir.

İlk dönemde şişliğin azaltılması ve diz hareket açıklığının kontrollü olarak geri kazanılması hedeflenir.

Tibianın arkaya doğru sarkmasını artırabilecek hareketlerden kaçınılabilir.

Quadriceps kasının aktivasyonu ve güçlendirilmesine erken dönemde önem verilir.

Cerrahi sonrası hastalarda belirli süre dizlik ve koltuk değneği kullanılması gerekebilir.

Koşu, sıçrama ve yön değiştirme egzersizlerine geçiş dizin stabilitesi ve kas kuvveti yeterli hale geldikçe aşamalı olarak yapılır.

Spora ne zaman dönülebilir?

Spora dönüş yaralanmanın derecesi ve uygulanan tedaviye göre değişir.

Ameliyatsız tedavi edilen hafif yaralanmalarda dönüş daha erken olabilir.

Rekonstrüksiyon yapılan hastalarda ise greftin biyolojik iyileşmesi ve kas kontrolünün yeniden kazanılması için daha uzun bir rehabilitasyon gerekir.

Spora dönüş yalnızca ameliyattan sonra geçen zamana göre belirlenmemelidir.

Kas kuvveti, diz stabilitesi, denge ve spora özgü fonksiyonel testler birlikte değerlendirilmelidir.

AÇB yaralanması tedavi edilmezse ne olur?

Her arka çapraz bağ yaralanmasının zaman içerisinde kötüleşeceği söylenemez.

Bazı izole yaralanmalar rehabilitasyon sonrasında uzun süre iyi tolere edilebilir.

Ancak belirgin kronik instabilite bulunan hastalarda diz içerisindeki yük dağılımı değişebilir.

Özellikle diz kapağı ile femur arasındaki patellofemoral eklem ve dizin iç kompartmanında zaman içerisinde kıkırdak aşınması gelişebilir.

Bu nedenle devam eden ağrı veya instabilite bulunan hastaların takip edilmesi önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Arka çapraz bağ kopunca yürünebilir mi?
Evet. İzole AÇB yaralanması bulunan birçok hasta akut ağrı ve şişlik azaldıktan sonra yürüyebilir. Ancak merdiven, yokuş veya sportif aktivitelerde güvensizlik hissedilebilir.

AÇB yırtığı kendiliğinden iyileşir mi?
Arka çapraz bağın bazı yaralanmalarında iyileşme potansiyeli ön çapraz bağa göre daha iyi olabilir. Bununla birlikte bağın tamamen eski anatomik ve mekanik özelliklerini kazanacağı garanti edilemez.

Arka çapraz bağ yırtığı olan herkes ameliyat olur mu?
Hayır. İzole ve fonksiyonel olarak stabil birçok AÇB yaralanması rehabilitasyonla tedavi edilebilir.

AÇB yaralanmasında dizlik kullanılır mı?
Bazı hastalarda tibianın arkaya doğru hareketini sınırlandırmaya yardımcı olan özel dizlikler kullanılabilir. Dizlik gereksinimi yaralanmanın derecesine göre belirlenir.

AÇB ameliyatından sonra ne zaman yürünür?
Kontrollü yük verme genellikle rehabilitasyonun erken dönemlerinde başlanabilir ancak süre eşlik eden bağ yaralanmaları ve yapılan cerrahi işlemlere göre değişebilir.

AÇB yırtığı spor yapmaya engel midir?
Her zaman değildir. Hafif ve stabil yaralanmalarda uygun rehabilitasyon sonrasında spora dönüş mümkün olabilir. Belirgin instabilite bulunan hastalarda ise ek tedavi gerekebilir.

AÇB ile ÖÇB yaralanması arasındaki fark nedir?
Ön çapraz bağ temel olarak tibianın öne doğru hareketini, arka çapraz bağ ise tibianın arkaya doğru aşırı hareketini sınırlar. Yaralanma mekanizmaları ve tedavi yaklaşımları da birbirinden farklı olabilir.

Arka çapraz bağ yaralanmalarında tedavinin temel amacı yalnızca MR görüntüsündeki bağ hasarını düzeltmek değildir. Diz stabilitesinin, kas kontrolünün ve günlük yaşam ya da spor fonksiyonunun yeniden kazanılması hedeflenir. İzole AÇB yaralanmaları ile çoklu bağ yaralanmaları birbirinden farklı şekilde değerlendirilmelidir. Tedavi planı yaralanmanın derecesi, eşlik eden diz hasarları ve hastanın aktivite beklentileri dikkate alınarak kişiye özel olarak oluşturulmalıdır.